به تكليف باشد . و همچنين واجب نيست نهى غير مكلّف مانند صغير و مجنون و همچنين امر به او . بله ، اگر منكر انجام شده از جملهء اعمالى باشد كه خداوند عزوجلّ به انجام آن راضى نيست مطلقاً واجب است نهى غير مكلّف نيز از انجام آن . مسأله 22 - اگر مرتكب حرام و ترك كننده‌ى واجب معذور باشد عقلًا و شرعاً نهى از منكر واجب نيست بلكه جايز هم نيست . مسأله 23 - اگر مكلّف احتمال دهد مرتكب حرام يا تارك واجب معذور است در مورد انجام شده نهى از منكر واجب نيست ، بلكه جواز آن محلِّ اشكال است پس با احتمال به اينكه خورنده‌ى روزه‌ى ماه رمضان مسافر است نهى از منكر ساقط مىشود واجب نيست ؛ بلكه ، جواز آن هم محل اشكال است . بله ، اگر عمل وى موجب تجرّى و يا هتك احكام اسلام و يا جرأت مردم بر ارتكاب حرام شود نهى از آن بر مكلف واجب است . مسأله 24 - در صورتى كه شخصى حرامى را مرتكب گردد و يا واجب را ترك كند و او به اين اعتقاد باشد كه عمل او جايز است و مكلّف او را در اين اعتقاد خطا كار بداند ، اگر ترك واجب يا فعل حرام از ناحيه‌ى شبهه‌ى موضوعيّه باشد ؛ مانند اينكه وى معتقد باشد روزه گرفتن برايش حرام است يا شرب خمر داروى درد اوست ، بر مكلّف واجب نيست كه با نهى از منكر خطا و جهل او را بر طرف سازد . اما در صورتى كه موضوع از جمله موارد شبهه‌ى حكميّه باشد در اين حال دو صورت وجود دارد : اگر او مجتهد است ، يا مقلّد مجتهدى است كه آن حرام را حلال يا آن واجب را واجب نمىداند در اين صورت نهى از منكر واجب نيست و همچنين لازم نيست كه با بيان خود ، جهل او را بر طرف سازد اما اگر فاعل يا تارك واجب جاهل به حكم است بر مكلف واجب است جهل او را بر طرف سازد و حكم مسأله را براى او بيان نمايد و او را نهى از منكر نمايد . گفتار در مراتب امر به معروف و نهى از منكر براى امر به معروف و نهى از منكر ، مراتبى وجود دارد كه در صورتى كه غرض از نهى منكر و امر به معروف با يك مرتبه پائين تر حاصل شود جايز نيست در مرتبه ى بالا نهى از منكر و امر به معروف شود . همچنين است در صورتى كه اين احتمال نيز وجود داشته باشد . مرتبه‌ى اول - اگر او عملى را انجام دهد كه حرام است بايد انزجار خود را با صورت و چهره ى خود نشان دهد و از او بخواهد كه اين عمل را ترك نمايد و براى اين كار نيز درجاتى وجود دارد ؛ مانند اينكه چشم خود را ببندد و يا چهره ى خود را عبوس نمايد و